ઉલટી આને જોઈ ને શુ, સાંભળીને જ મન ખરાબ થઈ જાય. પણ તમને ખબર છે કે તમે ઉલટી થી કરોડપતિ પણ બની શકો છો. પરંતુ, થોડાક દિવસ પહેલા મુંબઇ પોલિસ એ એક વ્યક્તિ ને ગિરફ્તાર કર્યો હતો. કારણ કે તે ઉલટી વેચવા માટે મુંબઇ આવ્યો હતો. આ જેવી તેવી ઉલટી ન હતી. કરોડોની કિંમત હતી. આને અવૈદ્ય રૂપથી વેચવાથી પોલિસ પકડીને લઈ જાય છે. કારણ કે એ હતી વ્હેલ માછલી ની ઉલટી. જેનાથી પરફ્યુમ બને છે. મુંબઇ માં પકડેલા વ્યક્તિ પાસે થી 1.3 કિલો ઉલટી પકડાઈ હતી.
બજાર ના ભાવ માં તેની કિંમત 2 કરોડ 70 લાખ છે. ગિરફ્તાર વ્યક્તિ પર વાઈલ્ડ લાઈફ પ્રોટેકશન એક્ટ ના હેઠળ કેશ પણ દર્જ કરવામાં આવ્યું છે. શુ ખાસ છે આ ઉલટી માં આ કહાની ની ત્રણ કિરદારછે. માછલી તેનું ખાવાનું અને પછી ઉલટી વારંવાર એના વિશે તમને બતાવીએ છે. માછલી આ ઉલટી સ્પર્શ વ્હેલ ની હતી.
વ્હેલ માછલીઓ ની એક કિસ્મ જે તેમના ભારે ભરકમ માથા થી એ અલગજ પહેચાન માં આવે છે. પુરી રીતે વિકસિત સ્પર્શ વ્હેલ એક નિશાળ ની બસ થી પણ મોટી હોઈ શકે છે. 49 થી 59 ફૂટ લાંબી અને 35 થી 45 ટન સુધી વજન થઈ જાય છે. ધરતી પર આજ સુધી જેટલા જીવ થયા છે, એમાં થી સૌથી મોટા દિમાગ સ્પર્શ વ્હેલનું જ છે. દિમાગ ના સિવાય સ્પર્શ વ્હેલ ના ફેકડા પણ કમાલ ના હોય છે. એક વખતમાં તે 90 મિનિટ સુધી ડૂબકી લગાવી શકે છે. એટલા સમય માં એ ખાવાની તલાશ માં એ સમુંદરમાં એક કિલોમીટર અંદર સુધી પહોંચી જાય છે.માછલી નું ખાવાનું.
ભારે ભરકમ સ્પર્મ વ્હેલ મોટા પેટ વાળી હોય છે. તેને પસંદ હોય છે માછલીઓ અને સ્કીવડ, સ્કીવડ ઊંડા પાણી માં રહેવા વાળું એક સમુદ્ર જીવ હોય છે. લાંબા શરીર નો આ જીવ ને ઓક્ટોપસ જેવા આઠ હાથ હોય છે. હાથો ના અંદર એક ચોચ જોવામાં થોડું ડરાવાનું હોય છે. તેના આજુ બાજુ ઘણા મથક પણ ગઢવામાં આવ્યા છે. સ્ક્વિડ રહેતી છે લગભગ 1 કિ.મી. ઊંડા સમુદ્રમાં અને ત્યાં જઈને સ્પર્મ વ્હેલ તેમના શિકાર કરે છે.
માછલી ની ઉલટી સ્પર્મ વ્હેલ ની જે ઉલટી મુંબઇ માં વેંચતા પકડાઈ ગઈ તેને કહે છે એમ્બરગ્રીસ. પરંતુ સ્પર્મ વ્હેલ ની દરેક ઉલટી એમ્બરગ્રીસ નથી હોતી. કન્ફ્યુઝ ના થતાં, ધીરે-ધીરે સમજાવીએ છે. ચક્કર એ નથી કે વ્હેલ સ્કીવડ અને કટલ ફિસ ની ચોંચ અને હાડકા નથી પચાવી શકતી. તો એ ઊલટી કરીને શરીર થી બહાર નીકાળી નાખે છે. પરંતુ કેટલીક વાર આ વ્હેલ ની આતરડામાં રહી જાય છે.
આતરડામાં હલન ડુલન થવાથી નાના નાના ટુકડા મળી ને મોટા થઈ જાય છે. એમાં ગોદ નું કામ કરે છે બાઇલ વ્હેલ ના લીવર થી નિકળવા વાળા એક પાચન રસ. એમ તો વ્હેલ ના આતરડામાં બને છે એમ્બરગ્રીન. એવું માનવામાં આવે છે કે એમ્બરગ્રીન ના ચાલતા વ્હેલ ના આંતરડામાં સ્વીડ ની તીખી ચોંચ થી વાગવા વાળા ઘાથી બચી રહે છે.
એમ્બરગ્રીન વ્હેલ ના શરીર માં આંતરડા માં બને છે. પરંતુ બહાર કેવું આવે છે. એમાં મતભેદ છે. એક મત છે કે વ્હેલ એમ્બરગ્રીન ને ઓગળે છે. અહીં થી એમ્બરગ્રીન ના વ્હેલ વોમિટ કે વ્હેલ ની ઉલટી કરવાની વાત આવી, બીજા મત ના અનુસાર આ વ્હેલ ના ખાવાના સાથે બહાર આવે છે. એક ત્રીજું મત પણ છે. એના મુતાબીક એમ્બરગ્રીન જઈને વ્હેલ ના મલાસય માં જઇને ફસી જાય છે. ત્યાં ફસાઈ ને એટલું બધું વધી જાય છે કે વ્હેલ નું મલાસય ફાટી જાય છે. પરંતુ આજ સુધી ઓછી વાર એવું થયુ છે કે એમ્બરગ્રીન કોઈ વ્હેલ ના કંકાલ માં મળેલું હોય છે. ખાલી 5% મામલા માં એવું થયું છે. પરફ્યુમ કેવી રીતે બને છે આ ઉલટી થી.
એક વાર જ્યારે સ્પર્મ વ્હેલ એમ્બરગ્રીન ને શરીર થી બહાર નીકાળી દે છે. તો આ ચીપચીપા અને કાળા રંગ ના પદાર્થ પાણી માં તરવા લાગે છે. ત્યારે આનાથી વધારે તેજ ગંધ આવે છે. પરંતુ સમય ની સાથે સમુંદર નું પાણી અને ધૂપ ની અસર થાય છે. અને ગંધ ઓછી થઈ જાય છે. કાળા થી તેનો રંગ બદલાઈ ગ્રે, અને ફરી છેલ્લે સફેદ થઈ જાય છે. સખ્ત મોમની રીતે.
જેમ જેમ રંગ બદયાય છે તેમ ગંધ ની જગ્યા લઈ લે છે ખુશબુ. સમુન્દરમાં તરતા-તરતાં એમ્બરગ્રીન લહેરો ની સાથે કિનારા સુધી પહોંચી જાય છે. પરંતુ કેટલીક વાર તેમાં વર્ષો લાગી જાય છે. સમય ની સાથે એમ્બરગ્રીન ની ખુશ્બુ વધતી જાય છે. એટલા માટે એમ્બરગ્રીન જેટલો સમય સમુનદર માં તરેશે, એટલું જ એ કિંમતી માનવામાં આવે છે.એમ્બરગ્રીન થી એક પદાર્થ નીકળવામાં આવે છે. એમ્બરગ્રીન નામ નું. એમાં મહેક નથી હોતી. પરંતુ એમ પરફ્યુમ માં ઉમરેવાથી તેની ખુશ્બુ વધારે સમય સુધી રહે છે.
વ્યક્તિ પરફ્યુમ માટે લગભગ ૧૦૦૦ વર્ષથી એમ્બરગ્રીન નો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.પરંતુ કેટલાક વર્ષ સુધી, અમને ખબર જ નતી કે આ ખરેખર વ્હેલ ની ઉલટી છે.એટલી કિંમતી કેમ હોય છે આ ઉલટી.સ્પર્મ વ્હેલ માં પણ બહુજ ઓછી હોય છે જે એમ્બરગ્રીન બનાવે છે. પછી એના સમનદર માં તરતાં તરતાં કે કિનારે જાવા પર કોઈ ને મળી જવું એ બોવ મોટી વાત છે. એટલમાટે એમ્બરગ્રીન બહુજ મોંઘુ હોય છે. કાળા એમ્બરગ્રીસ માં સૌથી ઓછી એમ્બરીન હોય છે. એટલા માટે તેની કિંમત સૌથી ઓછી હોય છે. રંગ ની સાથે સાથે એમ્બરગ્રીન ની માત્ર વધે છે. અને સૌથી વધારે પૈસા મળે છે સફેદ એમ્બરગ્રીન ના. શુ એમ્બરગ્રીન ના વપરાશ થી સ્પર્મ વ્હેલ ને ખતરો છે.
જે પરફ્યુમ માં એમ્બરગ્રીન નો ઊપયોગ થાય છે એ બહુ મોંઘો પણ વેચવામાં આવે છે. જુના સમય માં એમ્બરગ્રીન સ્પર્મ વ્હેલ ન શિકાર નું એક કારણ હતું.પરંતુ ચોંકી એમ્બરગ્રીન બહુજ મોંઘુ હોય છે. સમય ની સાથે પરફ્યુમ બનાવવા વાળા સિન્થેટિક એમ્બરગ્રીન ની બાજુ જતું રહે છે. પરંતુ કુદરતી એમ્બરગ્રીન ની આજે પણ સારી એવી ડિમાન્ડ છે.
સમુદ્રામાં તરતા એમ્બરગ્રીન ને ભેગું કરવા થી વ્હેલ ને કોઈ નુકસાન નથી પહોંચતું. તો પણ દુનિયાની સરકારો એ એમ્બરગ્રીન નો ઉપયોગ કરવા પર બેન્ડ લગાવ્યો જેથી સ્પર્મ વ્હેલ ના શિકાર ને વધારો ના મળે. મિશાલ માટે અમેરિકા. પરંતુ ચોંકી ફ્રાન્સ જેવા બજારોમાં એની બહુ ડિમાન્ડ છે. અને ખરીદનાર મોઘી કિંમત ચૂકવવા તૈયાર છે. તો એમ્બરગ્રીન ભેગું કરવા વાળા અને તેને વેચવા વાળા આ કામ માં લાગ્યા રહે છે. પરંતુ કેટલી વાર એ ધોકો પણ ખાઈ જાય છે. એમ્બરગ્રીન ના ચક્કર માં સમુદ્ર ના કિનારે પડેલા પથ્થરો થી કન્ફ્યુશ થઈ જાય છે.
એમ્બરગ્રીન નો ઉપયોગ ખાલી પરફ્યુમ માટે જ નહીં હોતા.અરબ માં લોકો તેને અંનબર કહે છે. તેમો ઉપયોગ ધુપ અને દિલ ની દવા માટે કરવામાં આવે છે. ઇતિહાશ સ્પર્મ વ્હેલ ને તેનું નામ કેવી રીતે મળ્યું, તેની કહાની પણ દીલચસ્પ છે.
આ વ્હેલ ના મોટા માથા માં એક ચીકણું પદાર્થ મળે છે. જેને કહે છે સ્પમસીટી. વ્હેલ ના શિકાર કરવા વાળા ને એ વીર્ય લાગતો હતો. અમે અત્યારે નથી જાણતા કે સ્પમોસિટી નું કામ શુ છે. થોડાક કહે છે કે ઠંડુ થવા થી મોમ ની જેમ જામી જાવા વાળા આ પદાર્થ થી વ્હેલ ને પાણી માં ઉપર આવવા મદદ મળે છે. છોડો જે પણ હોય.
આને વ્હેલ નું નામ મળી ગયું. સ્પમોસિટી વ્હેલ આ નાનું થઈ ને સ્પર્મ વ્હેલ બની ગયું. 1851 માં અમેરિકામાં એક નોવેલ લખવામાં આવ્યું, “મોબી ડિક” નામ થી, આ એક મોટી સફેદ સ્પર્મ વ્હેલ અને જહાજીઓ ની કહાની હતી. આ નૉવેલ બહુ ફેમસ થયું, અને એનાપર ફિલ્મ પણ બની. મોબી ડિક પણ એક સ્પર્મ વ્હેલ જ હતી.