યુક્રેનની સંપૂર્ણ વાત… પુતિન શા માટે કબજો કરવા માંગે છે, શું ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધનું કારણ બનશે રશિયા?

રશિયા-યુક્રેન સંકટ હવે ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. અમેરિકા સહિત નાટોના તમામ સભ્ય દેશો રશિયા સામે પુરી તાકાત સાથે ઉભા છે. તો રશિયાને સમર્થન આપતા દેશોની પણ કોઈ કમી નથી. યુક્રેનના સમર્થનમાં અમેરિકા, બ્રિટન, જાપાન સહિત અનેક દેશોએ રશિયા પર પ્રતિબંધો લાદી દીધા છે. જર્મનીએ રશિયાની ગેસ પાઈપલાઈન નોર્ડ સ્ટ્રીમ-2 પર પ્રતિબંધની જાહેરાત કરી છે. આમ છતાં પુતિન ન તો ઝૂકવા તૈયાર છે કે ન તો પોતાના નિર્ણયથી પીછેહઠ કરવા. આ સિવાય રશિયાએ યુક્રેનના બે પ્રદેશોને સ્વતંત્ર દેશ તરીકે માન્યતા પણ આપી છે.

વ્લાદિમીર પુતિને પોતે પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં યુક્રેન પર રશિયન ભાષી લોકોનો નરસંહાર કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેઓએ એવી પણ માંગ કરી છે કે યુક્રેને પોતાને લશ્કરીકરણ કરતા રોકવો જોઈએ. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ ઊભો થાય છે કે યુક્રેનની આખી વાત શું છે અને વ્લાદિમીર પુતિન આ નાના દેશને કેમ કચડી નાખવા માંગે છે.

યુક્રેનનો જન્મ કેવી રીતે થયો?

રશિયન પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિન આધુનિક યુક્રેનને બોલ્શેવિક અથવા સામ્યવાદી શોધ માને છે. બોલ્શેવિક્સ એ રશિયન કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીનું માર્ક્સવાદી જૂથ છે, જેની સ્થાપના વ્લાદિમીર લેનિન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. યુક્રેનિયન રાજ્યનો વિચાર એ રશિયનો માટે એક કાલ્પનિક છે, જે ખરેખર એક દેશ નથી. આવી સ્થિતિમાં યુક્રેન પર હુમલો કરવો એ સાર્વભૌમ દેશમાં લશ્કરી હસ્તક્ષેપ જેવું કંઈ નથી.

સોમવારે તેમના ભાષણ દરમિયાન પણ પુતિન આધુનિક યુક્રેન કહેવામાં ખૂબ કાળજી રાખતા હતા. ઐતિહાસિક રીતે, આધુનિક યુક્રેનના ભાગો નોંધપાત્ર સમયગાળા માટે શાહી રશિયા હેઠળ હતા. તે જ સમયે, કેટલાક અન્ય ભાગો લિથુઆનિયાના ગ્રાન્ડ ડચીના કબજામાં રહ્યા.

લિથુઆનિયાનો ગ્રાન્ડ ડચી પોલેન્ડ અને ઓસ્ટ્રો-હંગેરિયન સામ્રાજ્યનો ભાગ હતો. 1600 ના દાયકાના અંત ભાગમાં, યુક્રેન અને ક્રીમિયાના ઘણા વિસ્તારો તુર્કીના ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્યના જાગીર હતા. પરંતુ રાજકીય એન્ટિટી તરીકે યુક્રેનનો ઇતિહાસ વાઇકિંગ્સથી શરૂ થયો હતો.

વાઇકિંગ્સ અને કિવનો વાઇકિંગ્સ સાથે શું સંબંધ છે?

યુક્રેન અને રશિયા મધ્યયુગીન વાઇકિંગ ફેડરેશન કિવન રુસ દ્વારા જોડાયેલા છે. આ સંઘ રશિયાના નોવગોરોડથી કિવ સુધી શાસન કરતું હતું. તેમના શાસન હેઠળના પ્રદેશમાં રશિયા, બેલારુસ અને યુક્રેનનો ભાગ શામેલ છે. કિવન રુસ એટલે રશિયાની ભૂમિ. રશિયા શબ્દની ઉત્પત્તિ પણ કિવન રુસના રુસ પરથી થઈ છે.

9મી સદીમાં નોર્સમેન વંશીય જૂથ પૂર્વીય દરિયાકાંઠાના સ્વીડનના રોસ્લાગેનથી નોવગોરોડ પહોંચ્યા. તેણે નોવગોરોડમાં રુરિકિડ રાજવંશની સ્થાપના કરી. 16મી સદીમાં રશિયાના પ્રથમ ઝાર ઇવાન ધ ટેરિબલ પહેલા રાજવંશે 700 વર્ષ સુધી શાસન કર્યું હતું. 1237-1242 ની વચ્ચે મોંગોલ આક્રમણથી કિવન રુસને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું. મોંગોલોએ આ લોકોનો મોટો વિસ્તાર પણ કબજે કરી લીધો હતો.

યુક્રેન ક્યારે રશિયન શાહી ધ્વજ હેઠળ આવ્યું?

1648માં, પોલિશ-લિથુનિયન કોમનવેલ્થ સામે કોસાક બળવા દ્વારા કોસાક હેટમેનેટની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ પછી પોલેન્ડ, ક્રીમિયા, રશિયા, ઓટ્ટોમન સામ્રાજ્ય વચ્ચે આ ક્ષેત્રના કબજા માટે 30 વર્ષ સુધી લોહિયાળ યુદ્ધ થયું. વારંવારની લડાઈઓને કારણે, પીટર ધ ગ્રેટને સમજાયું કે આ પ્રદેશમાં શાંતિ સ્થાપિત કરવા માટે તેણે કોસાક હેટમેનેટને કચડી નાખવું પડશે.

પીટર ધ ગ્રેટનું આ સ્વપ્ન કેથરિન ધ ગ્રેટ દ્વારા 1764માં સાકાર કરવામાં આવ્યું હતું. તેણે યુક્રેન પર કબજો કર્યો અને તેને રશિયન સામ્રાજ્ય હેઠળ લાવ્યો. જે પછી રશિયન સામ્રાજ્યએ 1783 માં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ક્રીમિયા ક્ષેત્રને જોડ્યું.

યુક્રેન કટોકટી કેવી રીતે શરૂ થઈ?

સોવિયત યુનિયનના વિઘટન પછી, રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેના સંબંધો ખૂબ જ સૌહાર્દપૂર્ણ હતા. યુક્રેનની વિદેશ નીતિ પર રશિયાનો મજબૂત પ્રભાવ હતો. યુક્રેનની સરકારે પણ રશિયન શાસનના આદેશ પર કામ કર્યું. જો કે, બગડતી અર્થવ્યવસ્થા, વધતો જતો ફુગાવો અને લઘુમતી રશિયન ભાષી લોકોના યુક્રેનિયન બહુમતી પર શાસને બળવાને વેગ આપ્યો. 2014 માં યુક્રેનિયન લોકોના બળવાએ સંસદને તેના રશિયા તરફી પ્રમુખ વિક્ટર યાનુકોવિચને હટાવવાની ફરજ પાડી હતી.

તે જ વર્ષે, યુક્રેનિયનોએ યુએસ અને પ્રો-યુરોપિયન નેતા પેટ્રો પોરોશેન્કોને પ્રમુખ તરીકે ચૂંટ્યા. ત્યારથી વિક્ટર યાનુકોવિચ રશિયામાં દેશનિકાલ ભોગવી રહ્યા છે. 2019 માં, યુક્રેને પોતાને યુરોપિયન યુનિયન અને નાટો લશ્કરી સંગઠનનો એક ભાગ જાહેર કરવા માટે બંધારણમાં સુધારો કર્યો. આ એક જ બાબત હતી જેણે રશિયાને ઉશ્કેર્યું અને તેને લાગવા લાગ્યું કે ભવિષ્યમાં યુક્રેન તેમના માટે ખતરો બની શકે છે.

પૂર્વી યુક્રેન પર શા માટે કબજો કરવા માંગે છે પુતિન?

યુક્રેન રશિયા અને પશ્ચિમ દેશો વચ્ચે બફર ઝોન તરીકે કામ કરે છે. આ હોવા છતાં, યુક્રેને 1990 ના કરારને તોડીને નાટોનું સભ્ય બનવાનું નક્કી કર્યું. યુક્રેનને લાગે છે કે તે યુરોપિયન યુનિયન અને નાટોનો હિસ્સો બનીને પોતાના દેશની અર્થવ્યવસ્થાને સુધારી શકે છે. સાથે જ રશિયાને ડર છે કે જો યુક્રેન નાટોનું સભ્ય બનશે તો દુશ્મન દેશો તેની હદ સુધી પહોંચી જશે. બીજી દલીલ એ છે કે પૂર્વીય યુક્રેન કોલસા અને લોખંડથી સમૃદ્ધ પ્રદેશ છે. અહીંની જમીન પણ ખૂબ જ ફળદ્રુપ છે. પુતિનની નજર પૂર્વ યુક્રેનમાં ખાણો પર પણ છે.